Belirtisiz ve belirtili nesne nasıl bulunur?

Belirtili ve belirtisiz nesneleri tanımlamak, dilin yapı taşlarını anlamak açısından önemlidir. Bu nesneleri belirlemek, cümle içinde yüklem ile özne arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için gereklidir. Belirtili nesneler, belirli bir nesneyi ifade ederken, belirtisiz nesneler daha genel bir kavramı temsil eder. Bu iki nesne türünü ayırt edebilmek, dil biliminin temel unsurlarından biridir.

Cümlenin ögelerini bulurken nesneyi (nesneye yönelen eylemi) tespit etmek için yükleme belirli sorular sorulur . Nesneler, aldıkları eklere göre ikiye ayrılır:

1. Belirtili Nesne Nasıl Bulunur?

Belirtili nesne, mutlaka belirtme hâl ekini (-ı, -i, -u, -ü) alır. Yükleme şu sorular sorularak bulunur:

• Neyi?
• Kimi?
• Nereyi?

Örnek: Ali, kitabı masada unutmuş.

• Unutmuş (Yüklem)
• Unutan kim? Ali (Özne)
• Neyi unutmuş? Kitabı (Belirtili Nesne)

2. Belirtisiz Nesne Nasıl Bulunur?

Belirtisiz nesne, hâl eki almaz ve yalın haldedir. Yükleme şu soru sorularak bulunur:

• Ne? (Özneyi bulduktan sonra sorulan ikinci "ne" sorusudur)

Örnek: Pazardan elma aldım.

• Aldım (Yüklem)
• Alan kim? Ben (Gizli Özne)
• Ne aldım? Elma (Belirtisiz Nesne)

Karıştırmamak İçin Önemli İpucu (Sıralama Kuralı)

Özne ve belirtisiz nesne her ikisi de "Ne?" sorusuyla bulunabilir. Bu ikisini karıştırmamak için şu sırayı takip etmelisiniz:

• Yüklem: Önce eylemi bulun.
• Özne: "Yapan kim/ne?" sorusuyla işi yapanı bulun.
• Nesne: Özneden sonra sorulan "Ne?" sorusu size belirtisiz nesneyi verir.

Örnek Karşılaştırma:

• Kapı açıldı. (Açılan ne ? -> Kapı = Özne )
• Adam kapıyı açtı. (Açan kim? -> Adam = Özne | Neyi açtı? -> Kapıyı = Belirtili Nesne )
• Adam kapı açtı. (Açan kim? -> Adam = Özne | Ne açtı? -> Kapı = Belirtisiz Nesne )

Konuyla ilgili daha detaylı örnekler için Türk Edebiyatı Vakfı veya Ordu ÖDM