Adlaşmış ortaç nedir?

Adlaşmış ortaç, dilimizde sıfat-fiil olarak bilinen yapıların isimleşmesi sürecinin bir sonucudur. Bu dilbilgisel kavram, belirli bir öznenin ya da nesnenin belirtilmemesi durumunda ortaya çıkar. Ortaç, nitelediği isimle birlikte kullanıldığında anlam kazansa da, isim düşerek kendi başına bir varlık haline gelir. Adlaşma süreci, Türkçenin zengin dil yapısını ve ifade çeşitliliğini sergileyen önemli bir özelliktir.

Adlaşmış ortaç , bir sıfat-fiilin (ortaç) nitelediği ismin düşmesi ve o ismin görevini (çekim eklerini de üstlenerek) kendisinin üstlenmesiyle oluşan sözcüktür .

Türkçede ortaçlar (sıfat-fiiller), "an-ası-mezar-dikecek-miş" eklerini alarak normalde bir ismi nitelerler. Ancak günlük kullanımda bazen niteledikleri isim söylenmez, ortaç tek başına o varlığı temsil eder hale gelir.

Nasıl Oluşur?

• Sıfat-Fiil Grubu: "Gelen misafirleri kapıda karşıladı." (Burada "gelen" bir ortaçtır ve "misafirleri" ismini niteler.)
• Adlaşma Süreci: İsim ("misafirleri") düşer, ismin üzerindeki ekler ("-leri") ortaca geçer.
• Adlaşmış Ortaç: " Gelenleri kapıda karşıladı."

Örnekler

• Tanıdık insanlar yerine → right arrow Tanıdıklar (Tanıdıklarımızı çok özledik.)
• Okuyan öğrenci yerine → right arrow Okuyan (Okuyan her zaman kazanır.)
• Pişmiş yemek yerine → right arrow Pişmişler (Pişmişleri kenara ayırın.)
• Gelecek hafta (Sıfat-fiil) / Gelecek henüz gelmedi (Adlaşmış ortaç).

Not: Adlaşmış ortaçlar cümle içerisinde isim gibi görev yaparlar; özne, nesne veya dolaylı tümleç olabilirler.

Adlaşmış ortaçların isim çekim eklerini (hâl, iyelik, çoğul ekleri) alabileceğini unutmayın; ancak bu ekleri almasalar bile niteledikleri isim düştüğü için "adlaşmış" sayılırlar.

Bir cümlenizde bu yapıyı bulmakta zorlanıyorsanız, paylaşın birlikte bakalım!