Yapım ve çekim ekleri nelerdir?

Türkçede kelimelerin anlamını ve yapısını belirleyen önemli unsurlar eklerdir. Bu ekler, işlevlerine göre iki ana grupta toplanır: yapım ekleri ve çekim ekleri. Yapım ekleri, kelimenin anlamını değiştiren veya yeni kelimeler oluşturan eklerken; çekim ekleri, kelimenin cümle içindeki durumunu belirleyen ve anlamını değiştirmeyen eklerdir. Bu iki ek türü, Türkçenin zengin dil yapısının temel taşlarını oluşturur.

Türkçede ekler, işlevlerine göre yapım ekleri ve çekim ekleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır .

1. Yapım Ekleri

Yapım ekleri, eklendiği kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek yeni bir kelime türeten eklerdir. Yapım eki almış kelimeye "gövde" denir. Dört ana başlıkta incelenirler:

• İsimden İsim Yapan Ekler: İsim köklerinden yeni isimler türetir. Örnek: Tuz- luk , Göz- cü , Kitap- lık , Şeker- siz , Türk- çe .
• Örnek: Tuz- luk , Göz- cü , Kitap- lık , Şeker- siz , Türk- çe .
• İsimden Fiil Yapan Ekler: İsim köklerini fiile dönüştürür. Örnek: Su- la -, Göz- le -, Şaka- laş -, Garip- se -.
• Örnek: Su- la -, Göz- le -, Şaka- laş -, Garip- se -.
• Fiilden İsim Yapan Ekler: Fiil köklerinden isim veya isim soylu kelimeler türetir. Örnek: Sev- gi , Yaz- gı , Sor- u , Yat- ak , Say- gı .
• Örnek: Sev- gi , Yaz- gı , Sor- u , Yat- ak , Say- gı .
• Fiilden Fiil Yapan Ekler: Fiilin anlamını değiştirerek yeni bir fiil oluşturur. Örnek: Yaz- dır -, Gül- ümse -, Kov- ala -, Sevin- dir -.
• Örnek: Yaz- dır -, Gül- ümse -, Kov- ala -, Sevin- dir -.

• Örnek: Tuz- luk , Göz- cü , Kitap- lık , Şeker- siz , Türk- çe .

• Örnek: Su- la -, Göz- le -, Şaka- laş -, Garip- se -.

• Örnek: Sev- gi , Yaz- gı , Sor- u , Yat- ak , Say- gı .

• Örnek: Yaz- dır -, Gül- ümse -, Kov- ala -, Sevin- dir -.

2. Çekim Ekleri

Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmeyen, sadece cümle içinde diğer kelimelerle bağlantı kurmasını veya durumunu (sayı, zaman, kişi vb.) belirten eklerdir.

• İsim Çekim Ekleri: İsim soylu kelimelere gelir. Çoğul Eki: -lar, -ler (Ev-ler, Çocuk-lar). Hal (Durum) Ekleri: Belirtme ( -i ), Yönelme ( -e ), Bulunma ( -de ), Ayrılma ( -den ). İyelik Ekleri: Aitlik bildirir ( -ım, -ın, -ı, -ımız, -ınız, -ları ). Tamlama Ekleri: İlgi ekleri ( -ın, -in, -un, -ün ).
• Çoğul Eki: -lar, -ler (Ev-ler, Çocuk-lar).
• Hal (Durum) Ekleri: Belirtme ( -i ), Yönelme ( -e ), Bulunma ( -de ), Ayrılma ( -den ).
• İyelik Ekleri: Aitlik bildirir ( -ım, -ın, -ı, -ımız, -ınız, -ları ).
• Tamlama Ekleri: İlgi ekleri ( -ın, -in, -un, -ün ).
• Fiil Çekim Ekleri: Fiillere gelerek zaman ve kişi bildirir. Kip Ekleri: Zaman ekleri (Gel- iyor , Git- ecek ) ve dilek ekleri (Bak- malı , Gör- se ). Kişi (Şahıs) Ekleri: Fiili kimin yaptığını belirtir (Okuyor- um , Koştu- n ).
• Kip Ekleri: Zaman ekleri (Gel- iyor , Git- ecek ) ve dilek ekleri (Bak- malı , Gör- se ).
• Kişi (Şahıs) Ekleri: Fiili kimin yaptığını belirtir (Okuyor- um , Koştu- n ).

• Çoğul Eki: -lar, -ler (Ev-ler, Çocuk-lar).
• Hal (Durum) Ekleri: Belirtme ( -i ), Yönelme ( -e ), Bulunma ( -de ), Ayrılma ( -den ).
• İyelik Ekleri: Aitlik bildirir ( -ım, -ın, -ı, -ımız, -ınız, -ları ).
• Tamlama Ekleri: İlgi ekleri ( -ın, -in, -un, -ün ).

• Kip Ekleri: Zaman ekleri (Gel- iyor , Git- ecek ) ve dilek ekleri (Bak- malı , Gör- se ).
• Kişi (Şahıs) Ekleri: Fiili kimin yaptığını belirtir (Okuyor- um , Koştu- n ).

Kritik Fark: Yapım eki eklendiği kelimeden yepyeni bir kavram yaratırken (Göz -> Gözlük), çekim eki kelimeye sadece geçici bir görev yükler (Göz -> Gözler).